Szkielet jak taśma magnetofonowa. Skąd przyszliście, bracia Piastowie?

Grzegorz KończewskiZaktualizowano 
Ze szkieletu księcia Janusza, a więc tego lepiej zachowanego, udało się wyizolować DNA z chromosomu Y
Ze szkieletu księcia Janusza, a więc tego lepiej zachowanego, udało się wyizolować DNA z chromosomu Y Sławomir Kowalski
Czy twórcami państwa polskiego byli przybysze z Europy Zachodniej? - Tego nie można wykluczyć - mówi dr hab. Tomasz Kozłowski, antropolog z UMK w Toruniu, koordynujący prace międzyuczelnianego zespołu, który po raz pierwszy w historii badał DNA książąt Stanisława i Janusza, ostatnich z dynastii Piastów mazowieckich.

O hulaszczym trybie życia tych dwóch synów Konrada III Rudego i Anny Radziwiłłówny legendy krążyły ponoć już za ich życia. Dodajmy, bardzo krótkiego życia, bo obaj bezpotomnie zmarli w wieku 24 lat, co nawet w XVI w. było zaskakujące. Nic dziwnego zatem, że po nagłym zgonie - w nocy z 9 na 10.03.1526 r. - Janusza, młodszego z braci (Stanisław zmarł 8.08.1524 r.) pojawiło się wiele oskarżeń, podejrzeń i domysłów. Śmierć ostatniego księcia mazowieckiego, orędownika niezależności Mazowsza, skutkowała bowiem tym, że król Zygmunt I Stary na mocy wcześniejszych układów mógł już bez przeszkód przyłączyć tę dzielnicę do Korony.

O przyczynienie się do śmierci książąt podejrzewano wojewodziankę Katarzynę Radziejowską, która z powodu nieodwzajemnionej miłości miała zlecić najpierw otrucie ich matki Anny Radziwiłłówny, a następnie obu braci. Mówiono też, że do tych niecnych czynów nakłaniać wojewodziankę miała sama królowa Bona. To dlatego Zygmunt I Stary powołał komisję, która miała sprawę ostatecznie wyjaśnić. Śledztwo wykazało, co król ogłosił w edykcie z 9.02.1528 r., że „książęta nie sztuką ani sprawą ludzką, lecz z woli Pana Wszechmogącego z tego świata zeszli”.

Jak było naprawdę? Ta kwestia od lat zajmuje historyków. Nieco informacji przyniosły badania prowadzone w latach 50. ub. wieku przez prof. Wiktora Grzywo-Dąbrowskiego, specjalistę medycyny sądowej, który jako pierwszy zajął się szczątkami książąt, złożonymi w bazylice archikatedralnej św. Jana Chrzciciela w Warszawie. Wtedy to udało się potwierdzić m.in. autentyczność szczątków i fakt, że ostatni Piastowie mazowieccy rzeczywiście zmarli bardzo młodo.

Zapili się na śmierć?
Nietrudno sobie wyobrazić, że możliwości naukowców sprzed 60 lat przepaść dzieli od tych, którymi dysponuje współczesna nauka. Toteż gdy w ramach prowadzonego przez prof. Annę Drążkowską z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu interdyscyplinarnego projektu „Kultura funeralna elit Rzeczypospolitej od XVI do XVIII wieku na terenie Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego” pojawiła się możliwość ponownego otwarcia sarkofagu w warszawskiej świątyni, ożyły też nadzieje na „uzupełnienie” książęcych życiorysów.

Czytaj też: Brutalna wojna między sąsiadami

- Szkielet człowieka jest jak taśma magnetofonowa, na której zapisuje się historia jego życia. A my dysponujemy obecnie możliwościami, pozwalającymi tę taśmę coraz precyzyjniej odczytać. Możemy dowiedzieć się, jak się ten człowiek odżywiał, na co chorował, nieraz też udaje się wskazać przyczynę zgonu. Tych nowych informacji chcieliśmy uzyskać jak najwięcej - mówi dr hab. Tomasz Kozłowski, antropolog z UMK, który stanął na czele zespołu badającego doczesne pozostałości Stanisława i Janusza.

Szczegółowe badania trwały ponad dwa lata i zakończyły się na początku tego roku. Ponad wszelką wątpliwość stwierdzono, że bracia nie zostali zamordowani mieczem, toporem ani innym tego typu narzędziem, co może potwierdzać dawny przekaz, iż zmarli w swoich łóżkach. Czy zostali otruci? Na to pytanie trudno odpowiedzieć, bo tego typu szybka śmierć nie pozostawia śladu w układzie kostnym. Może zatem zmarli na gruźlicę, ponoć „dziedziczną” chorobę Piastów mazowieckich, jak sugerował w swoich zapiskach słynny kronikarz Jan Długosz?

- Na szkielecie Janusza, ale tylko Janusza, a konkretnie na kościach śródstopia i odcinka lędźwiowego kręgosłupa, znalazłem aktywne w chwili śmierci infekcyjne zmiany, które mogą sugerować początki gruźlicy kostno-stawowej - przyznaje Tomasz Kozłowski. - Ta infekcja w jakiś sposób mogła przyczynić się do śmierci, choć wcale nie musiała.

W literaturze można też znaleźć wzmianki sugerujące, że książąt mazowieckich mógł zgubić hulaszczy tryb życia - po prostu objedli się i zapili na śmierć. Tego, oczywiście, nie da się dziś potwierdzić, jednak poznanie diety Janusza i Stanisława jest już możliwe. O przeprowadzenie badań chemicznych (izotopowych) próbek kości książąt mazowieckich toruńscy naukowcy poprosili dr Laurie Reitsemę z University of Georgia. Uczelnię w USA wybrali ze względu na doskonale wyposażone laboratorium i wieloletnią współpracę, gwarantujące pewność co do autentyczności wyników.

Chodziło o to, by - w myśl powiedzenia „jesteś tym, co jesz” - określić preferencje kulinarne piastowskiej elity. Bo przecież wraz z wodą i pożywieniem wchłaniamy obecne w środowisku izotopy węgla i azotu, które zostawiają swoje ślady w kościach. Badania wykazały, że w diecie książęcej - podobnie jak w przypadku elit z Europy Zachodniej - dominowało mięso: wieprzowina i dziczyzna, ale pojawiały się też ryby, które Janusz i Stanisław spożywali zapewne podczas licznych w ich czasach postów. Posiłków bezmięsnych zdecydowanie nie preferowali.

- Największe emocje towarzyszyły nam jednak podczas badań molekularnych, czyli genetycznych - przyznaje dr Tomasz Kozłowski. - Dostęp do szczątków książąt Janusza i Stanisława można określić jako niemal niepowtarzalną możliwość wyjaśnienia tajemnicy pochodzenia dynastii piastowskiej, w sensie genetycznym oczywiście.

Pierwsze badania genetyczne

Kwestia ta od lat jest przedmiotem długiego i zaciętego sporu historyków i archeologów. Jedni twierdzą, że twórcy państwa polskiego byli rdzennymi Słowianami, inni z kolei widzą w Piastach potomków wikingów albo książąt wielkomorawskich. Kto ma rację? Pierwsze na świecie badania genetyczne Piastów mogły sporo dopowiedzieć.

Przeczytaj także: Grasują złodzieje rowerów. Jak się ustrzec?

Zakładowi Genetyki Sądowej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, a konkretnie dr. n. med. Andrzejowi Ossowskiemu i dr n. med. Marcie Diepenbroek, przekazano zęby oraz fragmenty kości udowej z różnych miejsc. To dlatego, że naukowcy zdawali sobie sprawę, że w tak starym materiale jest bardzo mało DNA, a szczególnie chromosomu Y, który determinuje płeć męską i jest przekazywany tylko z ojca na syna. To właśnie chromosom Y daje możliwość poznania pochodzenia danego człowieka - w tym przypadku ostatnich Piastów mazowieckich - w linii męskiej.

- Ze szkieletu księcia Janusza, a więc tego lepiej zachowanego, udało się wyizolować DNA z chromosomu Y i przyporządkować ten kod genetyczny do konkretnej haplogrupy, czyli zbioru podobnych do siebie DNA z chromosomu Y - mówi dr Tomasz Kozłowski. - Badania były przeprowadzane w absolutnie sterylnych warunkach, kilkakrotnie powtarzane, nie pracował przy nich ani jeden mężczyzna, a koordynowała je dr hab. n. med. Iwona Teul, antropolog i anatom. Mamy więc stuprocentową pewność. Jest to haplogrupa R1b.

Słowianami nie byli
Co to oznacza? Najkrócej mówiąc - sensację. Bo haplogrupa R1b, nazywana atlantycką albo celtycką, jest typowa dla mężczyzn żyjących w Europie Zachodniej. W Irlandii, północnej Szkocji, położonej nad Atlantykiem części Francji i północnej Hiszpanii występuje u 80 proc. mężczyzn, równie wysokie wskaźniki pojawiają się m.in. w Wielkiej Brytanii (60 proc.) i Niemczech (50 proc.). W Polsce R1b dotyczy tylko 5-10 proc. mężczyzn. U nas dominuje bowiem haplogrupa słowiańska - R1a.

Najwyraźniej przodkowie Piastów Słowianami nie byli (choć zapewne przez kolejne pokolenia mocno wrośli w kulturę słowiańską Polan), mało prawdopodobne też, by byli potomkami wikingów normańskich, bo w Skandynawii dominuje haplogrupa I1, tzw. staroeuropejska. Wiele wskazuje na to, że przodkowie księcia Janusza mazowieckiego przywędrowali na tereny dzisiejszej Polski z północno-zachodniej Europy. Czy to możliwie, że potomkowie np. Germanów albo Celtów byli twórcami państwa polskiego?

- Tego nie można wykluczyć - mówi Tomasz Kozłowski, zaznaczając, że stan zachowania kilkusetletnich szczątków nie pozwolił na oznaczenie wariantu haplogrupy R1b, który umożliwiłby wskazanie, czy Piastowie powiązani są z linią celtycką, tą charakterystyczną dla Niemiec lub Francji, no i kiedy mogli przybyć nad Wisłę. - W tym przypadku ogromnym sukcesem jest już ustalenie samej haplogrupy.

A R1b charakteryzuje większość znamienitych rodów panujących w Europie, m.in. Wettynów, Stuartów, Burbonów i Habsburgów. Teraz do tego grona dołączyli Piastowie.

Wideo

Materiał oryginalny: Szkielet jak taśma magnetofonowa. Skąd przyszliście, bracia Piastowie? - Nowości Dziennik Toruński

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 15

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.
z
zxxx

Zbadali być może próbki bekartow, się księzne puściły z jakimiś R1b

zgłoś
h
hens

Albo zamknij mordę, szfapku*!

zgłoś
E
E45

Nie starsza niż 18.500 lat.

zgłoś
K
K88

Kopernik = R1b czyli również Celt

zgłoś
h
hens

Przecież był na wierzchu, i co? I psińco! No owszem, coś tam po kądzieli niemieckiego było, ale cała reszta kompletnie nie pasuje do dotychczasowego bredzenia o nim, bo to klasyczny Słowianin, Polak! Więc nałukowcy* ukryli tę uwierającą niemiecką dumę prawdę.

A co nas uwiera, to nikt się nie martwi. "Obozy", owszem, były "polskie", ale Kopernik i Piastowie już nie!

zgłoś
h
hens

Że niby my som "rodzina", ale jednak Piastowie skądś przyszli. Z samego tytułu wynika, że nie są autochtonami, tylko przyszli, są "braćmi" ale autochtonami są niemcy, i na Śląsku, na Pomorzu Zachodnim, w Prusach... ot, takie naziolskie żarty.

zgłoś
Z
Zbigneus

Nie zapominajcie o plemionach słowiańskich za Odrą ,oto one :
Bytyńcy,,Drzewianie, Glinianie - główny gród Lenzen, Morzyczanie,
Połabianie Reregowie (Obodrzyce właściwi), Smolińcy,
Wagrowie - główny gród Starogard (ob. Oldenburg in Holstein),
Warnowie.Chyżanie,Doleńcy,Doszanie,Nieletycy z centralnym grodem Hobolin (ob.Havelberg),
Płoni,Redarowie z głównym grodem w Radogoszczy,
Rzeczanie,Sprewianie - główny gród Kopanica (ob. dzielnica Berlina Köpenick),
Stodoranie (Hawelanie) - główny gród Brenna (ob. Brandenburg) oraz Spandau,
Wkrzanie,Zamczycy,Ziemczycy.
Władcy piastowscy mogli pochodzić z któregoś z tych plemion ,które przecież panowały na olbrzymich obszarach granicząc z Francją i Danią,germańska ekspansja unicestwiła ich. Szkoda ,ze badania szczątków Piastów tak wolno trwa ,przecież to jedna z najważniejszych spraw dla Polaków.

zgłoś
M
Mietek

Haplogrupe R1b ma 12% Polaków, więc przestańcie pisać bzdury!

zgłoś
P
Piotr

Haplogrupa R1b powstała 30 tysięcy lat temu, czyli jakieś 23 tysiące lat przed narodzinami jakichkolwiek etnosów takich jak Germanie, czy Słowianie i to prawdopodobnie poza Europą.... W tym czasie u nas biegały renifery na przepolu lodowca. Skoro R1b występuje u Słowian, to też jest haplogrupą słowiańską. Stwierdzenie, że na pewno Piastowie nie byli Słowianami jest aberracją... Ciekawostka, w pochówkach z epoki brązu na terenie Niemiec wychodzi "słowiańska" R1a, to znaczy, że Słowianie zakładali Niemcy? :D

zgłoś
a
aNtek

Jest sprawa, która powinien prześwietlić IPN!

zgłoś
h
hens

może jedynie kto? No ten co nie uważa się za ich potomków!

Za to pan nałukowiec* przyodział się w koszulkę arcypolską, z husarzami, żeby nikt w tę jego ostentacyjną polskość nie zwątpił. TFU !

zgłoś
h
hens

Ano Diepenbroek i Teul, rdzenni Polacy.

Aha, a król Holandii jest z pochodzenia Słowianinem - "King Willem-Alexander of the Netherlands, belongs to haplogroup R1a-Z280 (north-western Slavic S18681 subclade)
i
Max von Sydow, was identified as a member of haplogroup R1a-Z280 (Pomeranian P269 subclade)
i
Ottoman dynasty belonged to haplogroup R1a-Z93 :)
i
The Israeli politician Benjamin Netanyahu, who has served four times as Prime Minister of Israel, belongs to haplogroup R1a-Z93 (Jewish Y2630 subclade) according to his brother's Ido's DNA test at FTDNA
ale
u Piastów niemieccy uczeni odkryli gen gie'rmański!

zgłoś
h
hens

ten Jastrzębski też jest z UMK w Toruniu :). Taki traf!

zgłoś
h
hens

Pół wywodu o opilstwie Słowian, a potem rach ciach, przy "stwórcach" Polski przeskok do Germanów. Ten niemiecki Uniwersytet w Szczecinie, to ten, który jest w konflikcie ze Szwagrzykiem. Ten co ma bliską współpracę z austriakami i niemcami i jest przez nich sponsorowany. Niemcy mają problem, bo okazuje się, że Germanów właściwie nie ma, ci historyczni to bandy rozbójnicze, takie jak późniejsi wikingowie. A Słowianie sięgali daleko za Ren i na Wyspy Brytyjskie, co poza wykopaliskami dokumentują też nazwy geograficzne, niemal czysto polskie.

Czy takie fałszerstwa są możliwe? Ależ jak najbardziej! Niejaki "prof" Jastrzębski, spec od Krwawej Bydgoskiej Niedzieli Zrobił karierę na udowadnianiu zbrodni niemieckiej 3 Września '39 roku. A w roku 2000 za niemieckie pieniądze wykazał "zbrodnię polską"!

Żaden problem, tak robią setki "naukowców".

zgłoś
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3