Raz na Pomorzu, raz w Wielkopolsce

Sławomir Łaniecki
Próżno szukać w dostępnej literaturze regionalnej informacji potwierdzających, że dzieje samorządu nakielskiego sięgają XIII wieku, gdyż do tej pory nikt tym się nie zajmował.

Próżno szukać w dostępnej literaturze regionalnej informacji potwierdzających, że dzieje samorządu nakielskiego sięgają XIII wieku, gdyż do tej pory nikt tym się nie zajmował.

<!** Image 2 align=right alt="Image 36961" sub="Kopia dokumentu potwierdzającego przywileje dla Nakła przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w II połowie XVIII wieku">Informacje takie można wydobyć tylko poprzez studiowanie materiałów źródłowych ksiąg grodzkich i ziemskich, diariuszy sejmowych, akt metrykalnych, akt skarbu koronnego, dokumentów zebranych w Kodeksie Dyplomatycznym Wielkopolskim i jeszcze wielu innych.

Z nominacji księcia

Kto bezpośrednio zarządzał Nakłem w XI i XII w., nie wiadomo. Na pewno byli to komesi, a później kasztelanowie osobiście mianowani przez księcia. Gród nakielski raz należał do Pomorza, innym razem do Wielkopolski. Później Nakło i okolice znalazło się w obrębie tzw. ziemi kaliskiej, która w połączeniu z ziemią gnieźnieńską i poznańską tworzyły Wielkopolskę. Nakło kasztelanią było już na pewno w XII w., o czym wspomina Gall Anonim oraz bulla papieża Innocentego II z 1136 r. Pierwszym, źródłowo potwierdzonym w 1233 r. kasztelanem nakielskim był niejaki Serwacy. Kasztelanem był nie z wyboru ludu, jak to dzisiaj ma miejsce w przypadku jego współczesnego odpowiednika - burmistrza, lecz z nominacji księcia, a później króla. Był to urzędnik dworski działający w terenie. W grodzie, a później w mieście oraz okolicy, posiadał najwyższe prawa, a do pomocy miał m.in. sędziów i podsędków. Z czasem, gdy wreszcie wykształcił się i umocnił w XV w. magistrat miejski, doszedł również urząd burgrabiego, spełniający jednak tylko funkcje policyjno-porządkowe, mniej administracyjne, ograniczone wyłącznie do obszaru samego miasta i niewielkiego terenu wójtostwa.

Za zdradę pod topór

Urząd kasztelański dla samego jego posiadacza wiązał się z korzyściami finansowymi, wynikającymi z zarządzania dobrami monarszymi w terenie, ale do czasu, gdyż większość prerogatyw administracyjnych i finansowych w XIV w. przejął ustanowiony urząd starosty grodowego. Godność kasztelana, bardzo rzadko była odbierana. W przypadku Nakła zdarzyło się to raz, w 1467 r., gdy za zdradę króla ścięty został nakielski kasztelan i starosta Włodko Donaborski. W latach 1233-1793 urząd kasztelana sprawowało około 57 osób. Średnio rządzili 10 lat. Były czasy, gdy kasztelanię nie obsadzano, np.: w latach 1299-1302, gdy wójtem ze wszystkimi przywilejami był Piotr z Dusden, któremu Łokietek nadał prawa miejskie. Zdarzały się lata, np.: 1571-1574, w okresie bezkrólewia, gdy jednocześnie urząd sprawowało dwóch kasztelanów - Nikodem Łekiński i Gabriel Złotkowski. Ostatnim nakielskim kasztelanem w latach 1787-1793 był Wacław Zakrzewski, zmarły w 1813 r.

<!** reklama left>Książkę Sławomira Łanieckiego „Pałace, dwory i folwarki powiatu nakielskiego” otrzyma Czytelnik, który jako pierwszy zatelefonuje do Muzeum (052 3860864) i odpowie na pytanie: W którym roku Nakło otrzymało prawa miejskie ?

Autor jest dyrektorem Muzeum Ziemi Krajeńskiej w Nakle

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3