Barszcz Sosnowskiego – silnie trujący chwast. Jak wygląda i jakie oparzenia powoduje ta niebezpieczna roślina?

Robert Sonek
Każdego lata barszcz Sosnowskiego pojawia się w mediach, które ostrzegają przed tą toksyczną rośliną. Chociaż rośnie w całej Polsce, wciąż nie każdy potrafi ją rozpoznać ani powiedzieć, w jaki sposób oddziałuje ona na organizm człowieka.
Każdego lata barszcz Sosnowskiego pojawia się w mediach, które ostrzegają przed tą toksyczną rośliną. Chociaż rośnie w całej Polsce, wciąż nie każdy potrafi ją rozpoznać ani powiedzieć, w jaki sposób oddziałuje ona na organizm człowieka. Olga Drozdova/123RF
Barszcz Sosnowskiego (zwany też zemstą Stalina) to chwast, który jest szczególnie groźny w upalne i wilgotne letnie dni, gdy kwitnie (czerwiec-lipiec) i owocuje. Choć warto wiedzieć, że substancje, które zawierają jego liście, są toksyczne we wszystkich fazach wzrostu. Kontakt z rośliną może powodować obrażenia skóry u ludzi i zwierząt. Barszcz Sosnowskiego wytwarza silne toksyny, które w negatywny sposób oddziałują na skórę, powodując oparzenia, które w skrajnych przypadkach mogą prowadzić nawet do śmierci. Zobacz, jak wygląda ta trująca roślina zielna i co zrobić, gdy wystąpią poparzenia po kontakcie z nią.

Występowanie i wygląd silnie trującego chwastu, jakim jest Barszcz Sosnowskiego

Barszcz Sosnowskiego to roślina z rodziny selerowatych (Apiaceae). Został sprowadzony do Polski z Kaukazu w latach 50. ubiegłego stulecia. Miał być rośliną pastewną. Wówczas nie znano jeszcze jego niebezpiecznych właściwości. Gdy okazało się, jak problematyczny jest barszcz Sosnowskiego, zaprzestano uprawy i od tej pory roślina jest chwastem rozprzestrzenionym po całym kraju. Z uwagi na kontekst historyczny bywa nazywana potocznie „zemstą Stalina”.

Barszcz Sosnowskiego na pierwszy rzut oka przypomina bardzo duży koper. Jest jednak znacznie większy niż nawet bardzo wyrośnięty osobnik tej rośliny – może bowiem urosnąć do nawet 4 metrów wysokości. Barszcz Sosnowskiego rozpoznamy po następujących cechach:

  • gruba, zielona, bruzdowata łodyga, pokryta u dołu fioletowymi plamkami,
  • szerokie liście o charakterystycznych, zaostrzonych końcach, które mają zazwyczaj rozmiar do 2 m długości (wraz z ogonkiem liściowym) oraz ok. 1,2–1,5 mkw. powierzchni blaszki liściowej;
  • białe kwiaty tworzące duży i gęsty baldach o średnicy 30–80 centymetrów.

Barszcz Sosnowskiego bywa często mylony z barszczem Mantegazziego (obie rośliny to tzw. barszcze kaukaskie). Z perspektywy innej niż badacza jest to jednak niewielka różnica, ponieważ barszcz Mantegazziego (zwany także barszczem olbrzymim, kaukaskim lub mantegazyjskim) również może doprowadzić do groźnych poparzeń. Niestety barszcze mogą się między sobą krzyżować, dlatego nawet wprawni botanicy mają problem z poprawnym oznaczeniem przynależności do gatunków: barszcz Sosnowskiego, czy barszcz olbrzymi.

Warto przeczytać również:

Barszcze kaukaskie są uważane za gatunki inwazyjne, gdyż szybko rozprzestrzeniają się i są niezwykle wytrzymałe. Potrzebują małej powierzchni i bardzo szybko rosną. Rozrzucają wiele nasion o dużej wytrzymałości, dlatego niezwykle trudno jest je wyplenić z danego obszaru. Rośliny te nie ma dużych wymagań, jeśli chodzi o miejsce, w którym mogą rosnąć.

Barszcz Sosnowskiego spotkamy na różnego rodzaju nieużytkach, łąkach, polach uprawnych, lasach, parkach przy drogach, na nasypach kolejowych, ogrodach, a także przy brzegach rzek i jezior. Występowanie barszczu Sosnowskiego nie jest zatem ograniczone do konkretnego regionu Polski. Chwast ten rośnie praktycznie w całym kraju. Według badań największe nasilenie stanowisk z tą rośliną jest w centralnej i wschodniej części Polski.

Dlaczego barszcz Sosnowskiego jest trujący?

Szkodliwość barszczu Sosnowskiego związana jest przede wszystkim z obecnością w nim związków chemicznych zwanych furanokumarynami. Znajdują się one w soku rośliny oraz w wydzielinie z włosków znajdujących się na jej powierzchni. Związki te stają się żrące pod wpływem promieniowania UV ze światła słonecznego. Mogą wówczas powodować poparzenia chemiczne skóry II i III stopnia. Jeżeli jest gorąco, może do tego dojść nawet bez bezpośredniego kontaktu z chwastem. Furanokumaryny pod wpływem temperatury przechodzą bowiem w postać lotną, tworząc toksyczną chmurę wokół roślin. Stężenia tych związków mogą być bardzo wysokie, ponieważ na czas największych upałów w roku przypada zarazem moment kwitnienia i owocowania barszczu Sosnowskiego. Ten etap cyklu życiowego rośliny charakteryzuje się wydzielaniem największej ilości furanokumaryn.

Furanokumaryny powodują nie tylko bolesne poparzenia. Udowodniono, że mogą mieć działanie kancerogenne (rakotwórcze) oraz teratogenne, czyli zwiększające prawdopodobieństwo wystąpienia wad płodu u kobiet w ciąży.

Poparzenie barszczem Sosnowskiego

Furanokumaryny potrzebują od 30 minut do nawet 2 godzin kontaktu ze skórą i promieniami UV, aby ich żrące działanie zyskało pełną intensywność. W związku z tym osoby takie jak dzieci czy ogrodnicy mogą być długo narażone na wpływ barszczu Sosnowskiego nim zorientują się, że ich skóra miała kontakt z toksynami. Intensywność poparzeń zależy od wrażliwości skóry, temperatury otoczenia, nasłonecznienia oraz wilgotności. Spocona skóra także jest bardziej narażona na poparzenia.

Poparzenie barszczem Sosnowskiego dają następującymi objawy:

  1. Zaczerwienienie skóry i pęcherze wypełnione surowiczym płynem, utrzymujące się przez około trzy dni.
  2. Następnie poparzona skóra ciemnieje. Zmiana ta może utrzymywać się nawet przez kilka miesięcy.
  3. Skóra dotknięta poparzeniami jest przez długi czas nadwrażliwa na działanie promieni UV. Efekt ten może utrzymywać się nawet kilka lat.
  4. Poparzenie barszczem Sosnowskiego może skutkować powstaniem widocznych blizn.

Dodatkowo kontakt z furanokumarynami może wywołać następujące symptomy:

  • nudności i wymioty,
  • bóle głowy,
  • podrażnienia dróg oddechowych,
  • podrażnienia oczu,
  • zapalenie spojówek.

Na tym szkodliwość barszczu Sosnowskiego się jednak nie kończy. Roślina ta jest śmiertelnie niebezpieczna dla osób osłabionych, z przewlekłymi chorobami lub nadwrażliwych na wydzielane przez nią substancje. Poparzenie barszczem Sosnowskiego może wówczas doprowadzić do martwicy tkanek, co w konsekwencji może wiązać się nawet z amputacją kończyn. Znane są przypadki zgonów wywołanych poparzeniami barszczem Sosnowskiego. Dotyczyły one jednak głównie osób w podeszłym wieku i przewlekle chorych.

Jak leczyć oparzenia po kontakcie z barszczem Sosnowskiego?

Najważniejszym elementem walki ze szkodliwym wpływem barszczu Sosnowskiego jest profilaktyka. Warto nauczyć się rozpoznawać roślinę i pilnować najbliższych, zwłaszcza dzieci, by nie zbliżali się do rośliny. Miejsca, w których rośnie barszcz Sosnowskiego można zgłaszać za pomocą interaktywnej strony internetowej: mapa.barszcz.edu.pl. Z tej bazy danych korzystają samorządy, by zwalczać stanowiska z barszczem Sosnowskiego profesjonalnymi metodami. Barszczu Sosnowskiego nigdy nie wolno usuwać na własną rękę – jest to bardzo niebezpieczne zajęcie. Ponadto skoszone rośliny odrastają niższe, stanowiąc tym samym większe zagrożenie zwłaszcza dla dzieci.

Jeżeli kontakt z barszczem Sosnowskiego już nastąpił, w pierwszej kolejności należy przemyć skórę wodą z mydłem. Należy także bezwzględnie unikać słońca, by jak najbardziej zredukować żrący wpływ furanokumaryn. Jeżeli jednak występują pierwsze objawy poparzeń (zaczerwieniona skóra, pieczenie), należy skonsultować się z lekarzem.

Na późniejszym etapie poparzenia barszczem Sosnowskiego warto stosować maści dla skóry suchej i łuszczącej się, najlepiej o właściwościach hipoalergicznych. Wskazane są także maści przyspieszające gojenie.

Kąpiele w Bałtyku tragiczne w skutkach

Wideo

Materiał oryginalny: Barszcz Sosnowskiego – silnie trujący chwast. Jak wygląda i jakie oparzenia powoduje ta niebezpieczna roślina? - Strona Zdrowia

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3